Kung makapagsasalita lamang ang ulan

Walang makapagsasabi kung kailan unang pumatak ang ulan sa lupa.

Isa ito sa mga lihim na nakasilid sa bawat patak ng ulan

Na iniluluwal ng buntis na ulap.

Marahil ay batid din ng ulan ang kahulugan ng buntong-hininga

Ng lupa matapos ang nakasasamid na tag-init.

Masasagot din nito kung ano ba talaga ang paksa ng huntahan

Ng mga palaka o ang dahilan ng bulung-bulungan ng mga kulisap.

Nakabisado na rin ng ulan ang sayaw ng mga damo at halaman

At kung saan nagmumula ang musikang kanilang sinasaliwan.

Batid rin nito marahil ang mga lihim na lagusan sa ilalim ng lupa

Na tumutugpa pabalik sa malihim ring dagat.

Walang makapagsasabi kung ilang ulit nang bumalik

Ang mga patak ng ulan sa sinapupunan ng ulap.

Para sa ulan na kasintanda na marahil ng daigdig

Nahanap na niya ang kasagutan sa maraming hiwaga.

Kasama na ang hiwaga na kung bakit lagi-lagi pa rin siyang

Nananabik  na tumapak sa lupa.

Tanging ang ulan lamang ang makapagsasabi.

Ang Dagang Nagalit sa Mouse

Unti-unti,
sinakop siya ng lason.
Sa una ay nawala ang lakas.
Kung noon ay pakunyapit na nailalawit
ang katawan mula sa kisame para maglimayon
sa sahig at umakyat sa mga mesa,ngayon ay naliliyong
sinisilip ang butas na tila dumurungaw sa bangin.
Sumunod na umalis ang liksi. Kung dati ay simbilis
ng kurap na natatawid ang balikat ng mga dingding.
Ngayon ay nagmamakaawa ang bawat usad
ng nanginginig na mga paa. Natanaw niya mula sa butas
ng kisame ang dagang walang mata at nasa ulo ang buntot.
Natatandaan niyang araw-araw itong nililimliman ng palad
at malayang nakapagpapahinga sa ibabaw ng mesa.
Taliwas sa kanyang karanasan ng minsang isang umagang
lumabas ng lungga. Nakapanghihilakbot ang tilian.
Nakalilito ang yabag ng mga paang nagpulasan.
Tinipon niya ang nalalabi niyang lakas: Inilawit ang katawan
sa kisame at tinulay ang dingding papunta sa mesang
tirahan ng dagang walang mata. Simbagal ng kanyang
paghinga ang kanyang pag-usad.Tinakluban pa ng dilim
ng paligid ang lumalabo na niyang paningin.
Nang marating ang pakay, agad

na nginatngat
ang buntot
ng dagang
walang
mata
bago
ang
hini
nga’y
tu
lu
yang
ma
la
got.

Fluorescent

Minsan, sinuway ng naghihimutok
Na fluorescent ang palautos na switch.

Ipinikit ng mariin ang talukap ng liwanag
At hindi inalintana ang nagbabantang mga palatak.
Hindi rin pinakinggan ang udyok ng koryente
At kalabit ng kawad sa ilalim ng balat ng kisame.
Natuwa pa sa mga reklamong narinig
Mula sa mga naabalang mga tinig na
Umaasa sa kanyang sinag.


Tumigil sa pagpitik ang switch.
Nanahimik ang koryente at kawad.
Nakiramdam ang mga tinig.
Nagbunyi ang fluorescent.

Ngunit bago pa man makadilat
Ang nagsasayang fluorescent,
Isang pares ng kamay ang nagbaklas
Sa kanya mula sa kisame.

Pamamalakaya

Nagsisimula ito sa pagbigat ng talukap.
Kasunod ang pagsagwan ng malay palayo sa pampang,
Papalaot sa nakalatag na dagat ng haraya.

Tinalukbungan ang buwan ng itim na kumot ng gabi.
Bahagyang kikislot ang dagat at iuugoy ang bangka
Patungo sa kung saan mainam ihagis ang lambat.

Unti-unti, mapupuno ang lambat ng samot-saring hulagway.
Kaya’t bahagyang kukurap ang katig sa rabaw ng dagat.

Iaahon ang mga pumapasag pang mga pangitain:
Maingat, upang walang makakawala sa lambat.
Maingat, upang walang makatalon pabalik sa tubig.
Maingat, upang may malikom pagbalik sa dalampasigan ng paggising.

Rev. 11 Okt 2011

Salin

Sundan ang link sa baba para sa salin ng Pagdalaw sa Mamburao sa Ingles.

http://moonmag3poetry.blogspot.com/

Ang bato

… umibig ang bato sa palad, pag-ibig na sang-iglap napaangkin sa kuyom ng limang daliri bago ito ipukol sa tubig…
Kilapsaw, Rio Alma

Kagilagilalas ang aking simula.
Bumulwak akong gaya ng usok,
Asupre, abo at apoy mula sa sikmura ng mundo.
Naisip kong gaya ng aking simula,
Magiging kamangha-mangha rin ang aking silbi
Sa ibabaw ng lupa.

Nangarap akong maging bahagi ng isang tore.
Kung maari, nais kong mailagay
Sa pinakamataas na lugar.
Sa ibabaw ng iba pang mga bato
At makaulayaw ang mga ulap.
Mula sa itaas, matatanaw ko ang lupang pinagmulan.

O, kung hindi man makaangat mula sa lupa,
Nais ko rin ang mailatag sa isang makinis
At nahawan nang daan, humalik sa talampakan
Ng mga peregrinong gumagalugad
Sa mga hiwaga ng mundo.

Mainam rin kung ako’y maitanghal
Sa isang bulwagan bilang pinong-pinong
Obra ng isang eskultor.
Sasalatin ng mayuming mga daliri
Ang aking rabaw.
Paliliguan ng humahangang titig
Ang aking kabuuan.

Ngunit ang paghihintay ay nakababagot.
Makailang ulit akong dinaanan ng tag-araw.
Naghihikab na tinuya ang aking paghihintay.
Habang ang tag-ulan naman ay masugid
Sa paulit-ulit na pagtudla at pagsubok
Sa tibay ng aking dibdib.

Mula sa matikas na tipak ng bato,
Ako ngayo’y pira-piraso, durog-durog
Na nakakalat sa ibabaw ng lupa.
Nananalangin na may isang kamay
Na sa aki’y pumulot at magpukol sa lawa.
Makalikha man lamang ng mga mumunti
At panandaliang mga kilapsaw,
Bago tuluyang bumulusok sa pusod
Ng pinagmulang panglaw.

Pagdalaw sa Mamburao

Kamakalawa lang ay pupungas-pungas ka nang pagbuksan mo ako ng pinto.
Hindi ka ginising ng tilaok ng manok, kundi ng mga naghihikab kong katok.

Batid mo ang layo ng aking nilakbay.
Kaya’t matapos kong banlawan ang alat sa aking balat,
Pinahilig mo ako sa iyong balikat habang hinihintay na mag-inat ang araw.

Sa pagyakap sa iyo ng liwanag,
Masuyong halik ng hangin ang gumising sa akin.
Maaliwalas ang iyong langit, nakangiti.
Nangangako nang maalab na init hanggang sa pagtatakipsilim.

Pinarinig mo sa akin ang paanyaya ng mga alon.
Kaya't tinalunton ko ang daan papunta sa pampang.
Nakipagsayaw ako sa mga nanunudyo mong alon.

Nang mahapo'y namahinga sa lilim,
Habang isinusulat ang mga agam-agam sa buhangin.
Mga agam-agam na agad mo ring hinipan, pinawi.

Ganito lumipas ang dalawang maghapon.
Hanggang sumapit ang dapithapon ng aking paglisan.
Sinubukan mo akong pigilan―
Niyakap ng mga bundok ang gilid ng daan patungo sa pantalan,
Nilambungan mo nang makapal na ulap ang langit.

Ngunit napagtanto mong hindi na ako magpapapigil.
Kaya't dalawang bahaghari ang iyong pinitas, ipinalamuti sa aking leeg.
Kasabay ang pangakong hihintayin mo ang susunod kong pagdalaw

Paninigbuho

Sa pag-ibig ang lahat daw, pantay-pantay.
Ngunit ngayon, ang puso ko’y ginugutay
Nitong sadya mong pag-iwas. Kaya’t lumbay
Ang sa aki’y lumukukob. Heto’t taglay

Sa’king puso itong lasong panigbuho.
Pagkat ako’y mayroon ngang napagtanto.
Kay Ibarra, ang mundo mo’y humihinto
At nabatid, ang loob mo, sa aki’y layo.

Aking giliw, ano itong dinaranas?
Hapdi’t kirot, ikaw lamang ang panlunas.
Ang tinig na kasintamis nitong ubas
Lalagukin, ng sa pait, makatakas

At malimot na laban ko’y di lalawig,
Pagkat ika’y umiiwas sa’king titig.
Di nga patas ang labanan ng pag-ibig,
Pagkat laging magtutulak, magkakabig.

Siklo

Magpapasko noon.
May uwi si Tatay na isang malaking kahon.
Nakabalot sa makintab na papel,
May nakadikit na pulang laso.
Naisip ko noon, mabigat marahil
Ang dalang kahon ni Tatay,
Sapagkat mabagal at hinihila
Ang kanyang mga hakbang.

Buong ingat niyang ipinatong ang kahon
Sa aming mesa at tinungo ang lugar ng Nanay.
Hudyat iyon sa amin ni bunso para buksan ang kahon.
Nanlaki ang aming mga mata
Sa naroong mga bara ng tsokolate,
Mga balot ng tsitsirya, bloke ng keso,
Malaking piraso ng hamon at lata ng fruit cocktail.

Binalatan ko ang isang bara ng tsokolate.
Binuksan naman ni bunso ang isang balot ng tsitsirya.
Sa pagitan ng aming pagnguya,
Narinig kong sinabi ni Nanay:
“Magpapasko pa naman.”
“Paano tayo sa bagong taon?”
“Bakit ka pa kasi sumali sa unyon?”

Ngayon ko naiintindihan,
Kung bakit matapos ang aking narinig,
Pumakla ang lasa ng tsokolate.
Tumabang ang lasa ng tsitsirya.
Ngayon, na sa piket ako magpapasko.

Lágas

Umiiyak ang mga dahon

Sa sandaling humulagpos na sila

Sa pagkakayakap sa mga sanga.

Ang mga hikbi’y mahinang-mahina.

At bago pa ito umabot sa ating pandinig,

Niyakap na sila ng basang bisig ng lupa.

Doon na lamang nila itutuloy ang pananangis.

Collaborative work #2: Ang tulang Dahon ni James Tana at Parke ni Rae Rival ang mga inspirasyon ko para maisulat ito.

Kape

Ang Gusto Kong Kape

Walang halo. Black

Walang komplikasiyon

Di mo katulad.

~ Jose Franco

Itim ng mata ang puswelo ng kape.

Nakapatong sa puting platito.

Matang itim na itim.

Dilat na dilat.

Nandidilat.

Umuusok sa pandidilat.

Hinamon ako ng mata.

Subukan ko raw damhin ang kanyang init.

Humigop ako.

O, ako ang kanyang hinigop?

Huli na nang malaman ko ang kasagutan.

Naikintal na sa labi ko ang silakbong nakapapaso.

Pananahimik

Hinimok ako ng
Kamiseta
Pantalon
Bestida
Panyo at
Medyas na samahan sila sa kanilang
Pananahimik.

Hindi sila palaging ganito.

Dumaan sila sa iba't ibang ingay at pagsubok:
Tiniis ng kamiseta ang pambubuyo ng
Alikabok at pawis.
Narinig ng pantalon ang
Tuya ng talsik-putik.
Tinanggap ng bestida ang
Palatak ng tumapon na sarsa.
Sinipsip ng panyo ang
Hinaing ng hatsing.
Nilusong ng medyas ang
Himutok ng tubig-baha.

Matapos ang lahat ng ito,
Tinanggap naman ng
Kamiseta
Pantalon
Bestida
Panyo at
Medyas ang
Pang-uusig ng bula ng sabon,
Talak ng lagaslas ng tubig at
Sumbat ng sikat ng araw.

Nagpasya akong samahan sila sa kanilang
Pananahimik.

Ipinaglapat ko ang magkabilang manggas ng
Kamiseta. Gayundin ang kuwelyo at laylayan.
Ipinagsalikop ang kaliwa at kanang bahagi ng
Pantalon.
Itiniklop ang
Bestida.
Ipinagdikit ang apat na sulok ng
Panyo.
Ibinilot ang magkakapares na
Medyas.

Matapos ang pag-iimis,
Isang salansan ang ilalagak ko sa
Aparador.

Doon, sasamahan ko sila sa kanilang
Pananahimik.

Balát

Isinilang tayong ang tanging suot ay ang ating mga balát.
Habang kuyóm ang ilang mabababaw
Malalalabong mga guhit sa ating palad.

Matapos hilamusan ng liwanag at yakapin ng hangin,
Ibinulalas sa uhâ ang mga pangambang masusugatan
Sa daraanang buhay.



Ang paglapat ng talampakan sa lupa ay hudyat.

Ihahakbang ang mabuway pang mga binti
Kaya’t mauunang magagasgas ang mga tuhod.

Susunod na matitinik ang mga paa.
Sapagkat madawag ang tutugpaing daan.

Hindi ligtas ang ating mga siko.
Itutukod sa lupa kapag said na ang pag-asa.

Titining ang mga araw at gabi sa ating kamay
Hindi mababanlawan kahit hugasan nang ilang ulit.

Iuukit ang mga guhit sa ating noo.
Mga agam-agam na naipon ng panahon.

Magkakapilat ang ating mga dibdib.
Mga bakas at lapnos ng tumulong mga luha.



May panahong huhubarin ang balat na
Naghihiwalay sa atin sa sanlibutan.
At ito'y mahuhulog sa ating paanan.

At lilingunin natin ang naiwan
Habang pumapaimbulog patungo sa liwanag,

Ang naiwan,
Isang balumbon ng sugat.
Hilom.
Pilat.

Ang Manghuhula

(Isang tulang tuluyan)

Kahanay niya ang iba pang mga manghuhula at mga tinder ng halamang-gamot at pampareglasa tapat ng simbahan. Sa lahat ng naroon, siya lang ang hindi nag-aalok ng hula na parang nagtitinda ng isda, kaya’t sa kanya ako lumapit. Bahagya pa siyang umismid nang maupo ako sa bangkitong nasa harapan ng kanyang mesa. “Magpapahula po.”ang sabi ko. “May iba pa ba akong inaalok?”, singhal niya.

Tikhim lang ang naisagot ko sa masungit na manghuhula. Inutusan niya akong hatiin sa tatlo ang salansan ng lumang baraha matapos balasahin. Padaskol niya akong tinanong kung ano ang gusto kong malaman. Bago ako nakasagot ay ibinida niya kung gaano kagaling ang kanyang baraha. Siya raw ay mamamatay sa panganganak ayon sa baraha, kaya’t nagpasiya siyang tumandang nag-iisa.

Bigla akong tumayo. Iniabot ko sa kanya ang isandaang-piso, dali-daling lumayo at iniwang nakanganga ang gitlang-gitlang manghuhula.

Ngipin

Nagbanta ang sunod-sunod na kulog.
Gutom na naman ang langit.

Maya-maya ay nagsimula nang bumaon
Ang mga ngipin ng ulan sa lupa.
Naunang nilapa ang mga walang pananggalang.
Marahas na nginuya ang kanilang mga ulo
At isinunod na nginata ang mga katawan.

May ilang inilaban ang kanilang payong
Sa bagsik ng ulan.
Ngunit sila ay hinipan ng hangin
At binaligtad ang mga payong.

May ibang sinubukang takasan ang mga ngipin ng ulan.
Sila’y sumilong at nagsiksikan sa nabububungang espasyo.
Ngunit sila’y inamoy nang anggi at dinilaan ng tubig-baha.
At sa huli ay nilulon ng buo ang mga katawan.

Habang kumakapal ang moog ng sasakyan sa lansangan
Tabi-tabi kaming mga bihag.
Nakahanay sa loob ng dyipni.
Nakatali ang mga kamay nang mas mataas sa ulo.
Nginangatngat ng inip ang mga paa.

Monologue sa Jeepney

Hindi ako kumportable sa pagko- "code-switching". Ngunit sinubukan ko it ng mabasa ko ang isang tula ni Rolando Tinio na pinamagatang sa "Sa Poetry".


May tuktuk, may rickshaw, subway at bus silá.
But us, merong jeepney, so unique talagá.
May decoration na, banging sound system pa.
This jeep is so patok, playing Lady Gaga.

I’m tapping my fingers, beat ng Paparazzi.
Pero annoyed ako, this mama beside me,
He is making siksik, drama niya’y sleepy.
Then, iyong hands niya, landed on my left knee.

OMG! I’m so shocked, hindi nakahumá.
Dapat ba’ng sumigaw or push ko na lang s’ya?
Malayo pa ang school, pero di bale na.
Manong sa tabi lang, I hate Lady Gaga!

Miron

Isang pagkilala sa mga miron ng Quirino Grandstand Hostage Crisis. Mabuhay ang mga miron!
(Image taken from cbsnews.com)

Di madaling mag-usyoso’t maging miron
Sa palabas na may sanglang mga buhay.
Mamang pulis na ang gusto ay mag-aksyon.
Bihag niya’y halos iwan na ng malay.

Pagkat dapat na maagap itong miron.
Kaya’t Grandstand, sa usyoso’y agad umapaw.
Naunahan pa ang pulis sa pagtugon.
Handang-handa na mag-abang buong araw.

Kung camera’y umiiikot, itong miron
Laging handa sa pagkaway at pagngiti.
Hindi naman yata bawal ang lumingon
Sa coverage at kumaway ng kaunti.

Matiyaga kung maghintay itong miron,
Abutin ma’y siyam-siyam. Sa pagtitig
Ay patuloy anupaman ang panahon:
Araw, ulan, o paa man ay mamitig.

Liksi’t bilis ay puhunan din ng miron.
Hostage-taker, nagpaulan, nagpaputok.
Dahil utol nitong parak ay kinaon.
Mga miron, sa aspalto ay dumukdok.

Mahirap ngang mag-usyoso’t maging miron
Sa palabas na hindi mo maiiwan.
Maliban kung balang-ligaw ay bumaon,
Itong miron ay ospital ang hantungan.

Ang Mapuyat sa Koreanovela

Pagsuyo’t saranghe, sa aki’y tumakas.
Sapagkat naglaho, ópa kong matikas.
Sa huni ng oras, pantasya’y napilas.
Kapag di bumangon ay sisante bukas.


Malalim ang mata’t sa tulog ay takam.
Pagkat di mapuknat sa programang hiram.
Bawat kabanata’y aking inaasam.
Kahit hanyongseyo ang tangi kong alam.


Kapos na sa oras, wala ng paligo.
Sa budbod ng tawas, wag sanang mamaho.
Kung mag amoy-kimchi, mabuting lumayo
Sa kaupisina’t sa tao’y magtago.


Habang lakad-takbong baybay ko ang daan,
Mga kasalubong, anong dahilan
At nagtatawanan? Blusa’y tiningnan –
Singkit napadilat! Bukas ang harapan.

Misis Sari-sari

Ang payo mo’y araw mainam simulan,
Kung nag-aagaha’t may laman ang tiyan.
Tinda mo ay saging, monay na nilamnan.
Kulang ko sa takda, nito nawa’y punan.

Kung ika’y abalang pulbusan ang mukha,
At pinapupula, nakausling tuka.
Siyang naatasan, bayad ay magtala,
Galíng sa pagk’wenta, lubhang mahahasa.

Ng aking basahin, tinda mong magasin,
Dito ko nalaman pormula ng asin.
Kislap ng bituin, nabigyan ng pansin,
At gawi ng langgam, kay sinop at sinsin.

Sa harap ng pintong laging nakanganga,
Kapwa guro’y hanap, mga pampaganda.
Klase’y magpupugay, babating masaya,
Mga panauhi’y tiyak maestima.

Aralin mong bigay, bilang sa daliri.
Sikap namang taglay, walang pasubali.
Sa maiksing kumot, di payag mabali,
Kahit magmistulang tinda’y sari-sari.

Pangingibang-bayan

Sa langit ko'y ulap laging nakahimpíl,
Hapo't lumbay, sa puso ko'y pumipisíl.
Milyang dagat yaring agwat, laya'y sikíl.
Kahirapa'y labis-labis itong singíl.